"Ik bel wel even mijn accountant" hoort u ondernemers regelmatig zeggen, terwijl ze eigenlijk een boekhouder bedoelen die hun btw-aangifte doet. Dat is geen ramp in het dagelijks taalgebruik, maar de twee termen zijn wel degelijk verschillend, en dat verschil zit niet alleen in naamgeving. In Nederland is "accountant" een wettelijk beschermde titel, terwijl "boekhouder" dat niet is. Wie dat weet, kan gerichter kiezen welke dienstverlener bij zijn onderneming past.
Kort antwoord
Een accountant, met de titel AA (accountant-administratieconsulent) of RA (registeraccountant), is wettelijk beschermd en staat ingeschreven bij de NBA, de beroepsorganisatie van accountants. Alleen een (openbaar) accountant mag officiële accountantsverklaringen afgeven, zoals een controleverklaring bij een jaarrekening. "Boekhouder" of "administratiekantoor" is geen beschermde titel: in principe mag iedereen zich zo noemen. Boekhouders verzorgen de reguliere administratie, btw-aangiften, salarisadministratie en vaak ook de jaarrekening en aangifte inkomsten- of vennootschapsbelasting. Voor de overgrote meerderheid van zzp'ers en kleine tot middelgrote bv's is een boekhouder ruim voldoende; een accountant is vooral nodig bij een wettelijke controleplicht of wanneer een officiële verklaring wordt gevraagd, bijvoorbeeld door een bank of investeerder.
Wat is een accountant precies?
De titel accountant is in Nederland beschermd via de Wet op het accountantsberoep. Om deze titel te mogen voeren, moet iemand een geaccrediteerde opleiding hebben afgerond en zich hebben ingeschreven bij de NBA, de Koninklijke Nederlandse Beroepsorganisatie van Accountants. Er zijn twee varianten: de AA, van oorsprong meer gericht op het mkb en administratieve advisering, en de RA, van oorsprong meer gericht op controle en accountancy bij grotere organisaties. In de praktijk zijn de bevoegdheden van beide titels tegenwoordig grotendeels vergelijkbaar, en werken zowel AA's als RA's voor uiteenlopende soorten klanten.
Wat een accountant onderscheidt van een boekhouder, is vooral de bevoegdheid om officiële verklaringen af te geven. Een openbaar accountant, aangesloten bij een accountantsorganisatie met een vergunning van de AFM, kan bijvoorbeeld een controleverklaring afgeven bij een jaarrekening. Daarmee verklaart de accountant, na eigen onderzoek, dat de jaarrekening een getrouw beeld geeft van de financiële situatie van de onderneming. Ook een samenstellingsverklaring, waarbij de accountant aangeeft de jaarrekening te hebben samengesteld op basis van door de onderneming aangeleverde gegevens, is een verklaring die specifiek aan de accountantstitel is verbonden. Accountants zijn daarnaast onderworpen aan tuchtrecht en toezicht, en moeten doorlopend permanente educatie volgen om hun titel te mogen blijven voeren, wat een extra laag van kwaliteitswaarborg met zich meebrengt.
Wat is een boekhouder precies?
"Boekhouder" en "administratiekantoor" zijn geen wettelijk beschermde titels. Dat betekent dat iemand zich in Nederland boekhouder mag noemen zonder verplichte opleiding, examen of inschrijving bij een toezichthouder. In de praktijk zijn de meeste boekhouders wel degelijk goed opgeleid, bijvoorbeeld met een mbo- of hbo-opleiding in bedrijfsadministratie of accountancy, en zijn veel kantoren vrijwillig aangesloten bij een branchevereniging zoals NOAB, die eigen kwaliteitseisen stelt aan aangesloten leden. Maar een wettelijke verplichting daartoe bestaat niet, in tegenstelling tot de titel accountant.
Een boekhouder verzorgt doorgaans de dagelijkse en periodieke administratie: het verwerken van facturen en bonnetjes, de btw-aangifte, de salarisadministratie, en vaak ook het opstellen van de jaarrekening en de aangifte inkomstenbelasting of vennootschapsbelasting. Veel boekhouders adviseren daarnaast over fiscale zaken binnen hun kennisgebied, bijvoorbeeld over de zelfstandigenaftrek of de meest gunstige rechtsvorm. Wat een boekhouder niet mag, is een officiële accountantsverklaring afgeven. Een boekhouder kan dus wel een jaarrekening opstellen, maar niet met een wettelijk erkende controle- of samenstellingsverklaring erbij leveren.
Wanneer heeft u een boekhouder nodig, en wanneer een accountant?
Voor de meeste zzp'ers, eenmanszaken en kleine tot middelgrote bv's is een boekhouder de logische keuze. De reguliere administratie, btw-aangiften en de jaarlijkse aangiften vragen geen accountantstitel, en een goed administratiekantoor kan dit volledig verzorgen, vaak tegen een lager tarief dan een accountantskantoor.
Een accountant wordt met name relevant in de volgende situaties:
- Uw onderneming valt onder de wettelijke controleplicht, wat voornamelijk geldt voor middelgrote en grote ondernemingen die de wettelijke grenzen voor balanstotaal, omzet en aantal medewerkers overschrijden. In dat geval is een controleverklaring van een accountant verplicht bij de jaarrekening.
- Een bank, investeerder of andere partij vraagt specifiek om een samengestelde of gecontroleerde jaarrekening met accountantsverklaring, bijvoorbeeld bij het aanvragen van een aanzienlijke financiering.
- U heeft behoefte aan diepgaand advies bij complexere trajecten, zoals een bedrijfsovername, herstructurering of due diligence, waarbij de bevoegdheden en ervaring van een accountant een toegevoegde waarde hebben.
- Subsidieverstrekkers of andere instanties eisen een accountantsverklaring als voorwaarde voor uitbetaling.
Buiten deze situaties kiezen veel ondernemers bewust voor een boekhouder, juist omdat die vaak toegankelijker, persoonlijker in de samenwerking en voordeliger geprijsd is voor de reguliere administratieve en fiscale werkzaamheden.
Voorbeeld uit de praktijk
Een zzp'er in de bouw met een omzet van circa 80.000 euro per jaar heeft geen wettelijke verplichting tot een accountantsverklaring. Voor hem volstaat een boekhouder die de btw-aangiften, de jaarrekening en de aangifte inkomstenbelasting verzorgt. Een kleine bv met twee dga's en een bescheiden omzet zit doorgaans in dezelfde situatie: geen controleplicht, dus geen wettelijke noodzaak voor een accountant.
Een middelgrote onderneming met meerdere vestigingen, een balanstotaal en omzet ruim boven de drempels voor kleine ondernemingen, en tientallen medewerkers, valt eerder onder de wettelijke controleplicht. Voor die onderneming is een accountant met bevoegdheid tot het afgeven van een controleverklaring dan niet optioneel, maar verplicht.
Kunnen boekhouder en accountant ook samenwerken?
Zeker. Het komt regelmatig voor dat een boekhouder de lopende administratie en aangiften verzorgt, terwijl voor specifieke momenten, bijvoorbeeld een accountantsverklaring bij een financieringsaanvraag, een accountant wordt ingeschakeld voor dat specifieke onderdeel. Zo hoeft u niet voor de volledige administratie over te stappen naar een duurder accountantskantoor, terwijl u toch aan een eventuele eis voor een officiële verklaring kunt voldoen.
Wat moet u als ondernemer doen?
Ga eerst na of uw onderneming onder de wettelijke controleplicht valt, of dat een externe partij, zoals een bank, specifiek om een accountantsverklaring vraagt. Is dat niet het geval, dan is een boekhouder in de meeste gevallen een prima en vaak voordeligere keuze voor uw reguliere administratie en aangiften. Twijfelt u, vraag dan gerust na bij een boekhouder of administratiekantoor welke dienstverlening bij uw situatie past, en of er op enig moment behoefte is aan aanvullende inzet van een accountant.
Veelgestelde vragen over boekhouder en accountant
Mag een boekhouder ook een jaarrekening opstellen?
Ja, een boekhouder mag een jaarrekening opstellen. Wat een boekhouder niet mag, is daar een wettelijk erkende controle- of samenstellingsverklaring bij afgeven, omdat die verklaringen specifiek voorbehouden zijn aan geregistreerde accountants.
Is een AA-accountant minder gekwalificeerd dan een RA-accountant?
Nee, beide titels zijn wettelijk beschermd en vragen een geaccrediteerde opleiding en inschrijving bij de NBA. Van oorsprong lag de nadruk bij een AA meer op het mkb en bij een RA meer op controlewerk bij grotere organisaties, maar tegenwoordig zijn de werkzaamheden van beide vaak vergelijkbaar.
Kost een accountant altijd meer dan een boekhouder?
Meestal wel. Het uurtarief van een accountant ligt door de aanvullende bevoegdheden, opleiding en toezicht doorgaans hoger dan dat van een boekhouder. Voor werkzaamheden die geen accountantstitel vereisen, is een boekhouder daardoor vaak de voordeligere keuze.
Hoe weet ik of mijn bv onder de wettelijke controleplicht valt?
Dat hangt af van of uw onderneming de wettelijke drempels voor balanstotaal, netto-omzet en gemiddeld aantal medewerkers overschrijdt die gelden voor middelgrote en grote ondernemingen. Voor de meeste zzp'ers en kleine bv's is dit niet aan de orde. Bij twijfel is dit iets om concreet met uw boekhouder of accountant te bespreken.
Kan een administratiekantoor ook belastingadvies geven?
Veel administratiekantoren en boekhouders geven binnen hun kennisgebied fiscaal advies, bijvoorbeeld over aftrekposten of de meest voordelige rechtsvorm. Voor complexere fiscale vraagstukken werken zij vaak samen met of verwijzen zij door naar een belastingadviseur of accountant met specifieke expertise op dat terrein.
Benieuwd welke vorm van ondersteuning het beste bij uw onderneming past? Bekijk ons volledige dienstenaanbod voor een overzicht van de mogelijkheden.
